Home

Generale Synode
van de Protestantse Kerk in Nederland
Vergadering van 10 en 11 april 2008
in Congres Hotel de Werelt te Lunteren

Het kan beter
Het was een synode die mij veel te denken gaf over de wijze waarop aan de synode leiding gegeven wordt en er al dan niet gesprek tot stand komt. Voordat ik nader inga op de belangrijkste agendapunten noem ik een aantal zaken die m.i. dringend om heroverweging en verandering vragen.

1.
Eerder heb ik al opgemerkt dat de synode met 154 leden veel te groot is om daar telkens te komen tot echt gesprek als basis van goede besluitvorming. Bij zo’n grote synode is het moderamen wel haast genoodzaakt om veel ‘voor te koken’ en krijgt het moderamen als vanzelf teveel invloed op de gang van zaken.

2.
Elk jaar wordt zonder enige inspraak door het moderamen bepaald wie er zitting hebben in de kleine synode en de commissies van rapport. Synodeleden wordt tevoren alleen gevraagd of ze eventueel beschikbaar zijn, en dan merken ze later wel of en waarvoor ze worden ingedeeld.
Volgens de kerkorde moeten de leden van de kleine synode gekozen zijn. Ik begrijp wel dat het niet zo gemakkelijk is een meer democratische procedure te ontwikkelen, maar dat is wel nodig. Door deze wijze van eenzijdige benoeming krijgt het moderamen onevenredig veel invloed op beleid en besluitvorming.
In de kleine synode vindt de besluitvorming plaats over belangrijke financiële en organisatorische zaken (zoals bijvoorbeeld de nieuwe ledenadministratie die vele miljoenen meer gaat kosten). Belangrijk dat in de kleine synode deskundige leden zitting hebben die ook de breedte van de kerk goed vertegenwoordigen. Juist bij zulke ingewikkelde beheerszaken wreekt zich dat de zittingstermijn van synodeleden slechts vier jaar is, en de kleine synode daardoor moeilijk een deskundige en onafhankelijke positie kan opbouwen tegenover het moderamen en de directie van de dienstenorganisatie.

3.
Heroverweging verdient ook de wijze waarop nieuwe moderamenleden worden benoemd. Benoemingen geschieden op basis van enkelvoudige voordracht van het moderamen, zonder dat de synode goed in de positie wordt gebracht eventueel andere kandidaten voor te dragen. Hierdoor krijgen benoemingen ten dele het karakter van coöptatie, en daarover bestaat bij veel synodeleden toch wel de nodige onvrede.

4.
De meeste nota’s die door het moderamen aan de synode worden voorgelegd zijn al sterk afgestemd op de beleidsvoorstellen die het moderamen heeft geformuleerd. M.i. zou de pluriformiteit van onze kerk en synode gebaat zijn bij nota’s die veel meer het hele palet aan verschillende visies en standpunten uitwerken, met daarop aansluitend voorstellen tot besluitvorming die meer speelruimte geven aan het èchte gesprek in de synode. Nu valt er vaak weinig te kiezen. De huidige praktijk betekent dat de bespreking in de synode al vroeg en zoveel mogelijk door de kanalen geleid wordt die het moderamen tevoren al heeft uitgegraven.

5.
Ik heb stellig de indruk dat het moderamen veel te bang is voor de diversiteit van gesprek en meningsvorming in de synode en daarom al op voorhand die meningsvorming naar eigen inzicht wil sturen, met als risico dat het gesprek op voorhand wordt uitgedoofd. Ik denk dat onze kerkleiding moet leren die angst voor de dynamiek van pluriform gesprek op te geven, en meer open moet staan voor meningsverschil waarin we elkaar inspireren en corrigeren.

6.
Ook blijft het onbevredigend dat synodeleden vrijwel geen enkele mogelijkheid hebben zelf iets op de agenda van een synodevergadering te plaatsen. Er is alleen de vrije ruimte van de rondvraag. Ook bij dit punt besef ik dat de omvang van de synode en de vele andere noodzakelijke agendapunten de mogelijkheden beperkt maken. Maar al met al is er zo wel een complex van factoren dat de synode ernstig beperkt in het uitoefenen van haar belangrijkste taken en verantwoordelijkheid.

7. Tenslotte
Het is één van de belangrijkste taken van het moderamen de synode maximaal in de positie te brengen van open gesprek en besluitvorming, waarin ook minderheidsstandpunten werkelijk gekend zijn. Ik denk dat het moderamen door verandering van eigen instelling en betere procedures hieraan veel zou kunnen verbeteren.